वैश्विक अशांतता आणि भारताचे स्थैर्य
आजचे जग अत्यंत अभूतपूर्व आणि विकट परिस्थितीचा सामना करत आहे. रशिया-युक्रेन आणि मध्य पूर्वेतील युद्धाच्या ज्वालांमुळे निर्माण झालेली जागतिक अशांतता, जगातील अनेक विकसित देशांना ग्रासणारी भीषण आर्थिक मंदी, अन्नधान्याची टंचाई आणि विस्कळीत झालेली जागतिक पुरवठा साखळी — या सर्व घटकांनी अनेक राष्ट्रांतील सामान्य जनतेचे जगणे असह्य करून सोडले आहे. जगाच्या पाठीवर अनेक देशांत दैनंदिन मूलभूत गरजांसाठी आणि सुरक्षेसाठी हाहाकार माजलेला असताना, भारताने दाखवलेली सामाजिक शांतता, आर्थिक स्थैर्य आणि अंतर्गत एकोपा हा नक्कीच वाखाणण्याजोगा आहे. परंतु, निसर्गाने अथवा परिस्थितीने लादलेल्या आव्हानांपेक्षाही जेव्हा काही स्वार्थी घटक आणि बेजबाबदार नेतृत्व समाजात असंतोषाचे विष कालवते, तेव्हा खरी धोक्याची घंटा वाजते.
जागतिक वास्तवाची भारताशी तुलना
जागतिक स्तरावर निर्माण झालेल्या भीषण परिस्थितीशी तुलना केली तर भारतातील आजचे वास्तव आणि स्थैर्य अधिक प्रकर्षाने जाणवते. युरोप आणि आशियातील अनेक देशांमध्ये आज महागाईने उच्चांक गाठला असून अन्नधान्याची भीषण टंचाई निर्माण झाली आहे. याउलट, भारताकडे पुरेसा धान्य साठा उपलब्ध असून विविध कल्याणकारी योजनांद्वारे प्रत्येक घटकापर्यंत अन्नधान्याचा पुरवठा सुरळीत ठेवण्यात यश आले आहे. जगातील आघाडीच्या आणि महासत्ता मानल्या जाणाऱ्या अर्थव्यवस्था मंदीच्या गर्तेत सापडल्या असताना आणि तिथे रोजगाराचे गंभीर संकट उभे ठाकले असताना, भारत आज जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी स्थिर अर्थव्यवस्था म्हणून टिकून आहे. युद्धाचे ढग, राजकीय अस्थिरता आणि निर्वासितांच्या गंभीर प्रश्नांमुळे अनेक देशांत उफाळलेला सामाजिक हिंसाचार पाहता, भारतातील अथांग विविधता असूनही इथे नांदणारी अंतर्गत शांतता ही आपली खूप मोठी ताकद आहे.
राजकीय स्वार्थ आणि भीतीचे वातावरण
परंतु, ही शांतता आणि सामाजिक सौहार्द काही स्वार्थी घटकांच्या डोळ्यांत खुपत आहे. निसर्ग कधी दुष्काळ लादतो, तर कधी अतिवृष्टीसारखी संकटे उभी करतो; ही मानवी नियंत्रणाबाहेरील नैसर्गिक आव्हानांची रूपे आहेत. मानवी बुद्धी आणि सामूहिक ताकदीची खरी परीक्षा अशाच कणिछ काळात असते. दुर्दैवाने, आज देशात काही राजकीय नेतेमंडळी आणि स्वार्थी घटक केवळ आपल्या अल्पकालीन राजकीय फायद्यासाठी समाजाला घाबरवून सोडण्याचे काम करत आहेत. संवैधानिक संस्थांच्या विश्वासार्हतेवर सातत्याने प्रश्न उपस्थित करणे, मूलभूत गरजांच्या तुटवड्याची खोटी भीती लोकांच्या मनात निर्माण करणे आणि विनाकारण समाजात असंतोष पसरवणे, असा एककलमी कार्यक्रम राबवला जात आहे.
शास्त्रीजींचा धैर्य आणि संयमाचा धडा
अशा कठीण प्रसंगी भारताचे माजी पंतप्रधान, ‘भारताचे खरे लाल’ स्व. लाल बहादूर शास्त्रीजींची प्रकर्षाने आठवण होते. १९६५ च्या काळात भारतावर एका बाजूने युद्धाचे सावट आले होते, तर दुसऱ्या बाजूने भीषण दुष्काळाचे महासंकट उभे ठाकले होते. परंतु, अशा अत्यंत बिकट परिस्थितीतही शास्त्रीजींनी खचून न जाता विलक्षण धैर्य आणि संयमाचे दर्शन घडवले. त्यांनी केवळ शब्दांनी नव्हे, तर स्वतःच्या कृतीतून देशाला दिशा दाखवली. अन्नधान्याची तीव्र टंचाई असताना त्यांनी देशातील जनतेला आठवड्यातून एक वेळ उपवास करण्याचे आवाहन केले, पण त्याआधी स्वतःच्या घरात स्वतःपासून त्याची सुरुवात केली. शास्त्रीजींच्या या आवाहनाला संपूर्ण देशाने अत्यंत आदराने आणि एकोप्याने साथ दिली. संकट कितीही मोठे असो, जर नेतृत्व प्रामाणिक असेल आणि जनतेमध्ये आपसी समजूतदारपणा व धैर्य असेल, तर राष्ट्र कोणत्याही वादळातून तावून-सुलाखून बाहेर पडू शकते, हेच शास्त्रीजींनी सिद्ध करून दाखवले. विचार आणि कृतीतून जनतेला दिशा दाखवणारे असेच लोकनेते समाजात अमर राहतात. आजच्या काळातही राजकीय असंतोष पसरवणाऱ्यांपेक्षा शास्त्रीजींचा हाच धैर्याचा आणि संयमाचा वारसा आपल्याला जपण्याची गरज आहे.
अपप्रचार आणि सामाजिक धोके
त्यातच भर म्हणून काही तथाकथित भविष्यकार, विश्लेषक आणि विचारवंत आपल्या ज्ञानाचा गैरवापर करून जनतेमध्ये नैराश्य पेरत आहेत. निसर्गाचे संकट किंवा दुष्काळ प्रत्यक्षात येण्याआधीच जर लोकांच्या मनात भीती, संशय आणि अविश्वास निर्माण केला, तर ते मूळ संकटापेक्षाही अधिक घातक ठरते. संकट येण्यापूर्वीच जर सामाजिक असंतोष माजला, तर प्रशासकीय यंत्रणा कोलमडून पडतील आणि प्रत्यक्ष गरजेच्या वेळी परस्परांना मदत करणे अशक्य होऊन बसेल. जर आपणच आपगात भांडत राहिलो आणि विश्वासाची वीण उसवून टाकली, तर निसर्गाच्या आव्हानांआधी मानवी असंतोषच आपले जगणे असह्य करून टाकेल.
आपसी समजूतदारपणा आणि नागरी कर्तव्य
ऐतिहासिकदृष्ट्या भारताची सर्वात मोठी ताकद ही ‘विविधतेतील एकता’ आणि ‘आपसी समजूतदारपणा’ हीच राहिली आहे. संकट कितीही विकट आणि भीषण असले, तरीही जनता आणि प्रशासनाने हातात हात घालून काम केले तर कोणत्याही आपत्तीवर मात करणे अशक्य नाही. आजच्या घडीला कोणत्याही दिशाभूल करणाऱ्या बातम्यांवर किंवा भीतीदायक अपप्रचारावर डोळे झाकून विश्वास न ठेवणे हे सुजाण नागरिकाचे आद्य कर्तव्य आहे. दुष्काळासारख्या काळात मानवी संवेदना जपून एकमेकांना सहकार्याचा हात देणे आणि समाजात शांतता टिकवून ठेवणे हीच खरी राष्ट्रसेवा आहे.
संयमी नेतृत्व आणि शांततेचे जतन
सरकारने आणि प्रशासनानेही अत्यंत संयमाने आणि पारदर्शकतेने काम करत, समाजात विष कालवणाऱ्या आणि जनतेला घाबरवून सोडणाऱ्या अशा अपप्रचाराचा बुरखा फाडला पाहिजे. जागतिक अशांततेच्या तुलनेत भारताची स्थिती आज कितीतरी पटीने उत्तम आणि सुरक्षित आहे. या स्थैर्याचे आणि सौहार्दाचे जतन करणे ही केवळ सरकारचीच नाही, तर प्रत्येक नागरिकाची नैतिक जबाबदारी आहे. अपप्रचाराला बळी न पडता, संयम, विवेक आणि आपसी समजूतदारपणाच्या जोरावरच आपण येणाऱ्या प्रत्येक आव्हानाला आत्मविश्वासाने सामोरे जाऊ शकतो.
Discover more from NewsNation Online
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
आपके लिए सुझाव
Leave a Reply